Organy

Opis techniczny organów
Organy w Kościele St. Michael w Monachium (Berg am Laim) zostały zbudowane w latach 1956/57 przez monachijską firmę Carl Schuster und Schone. Posiadają elektryczną trakturę gry i rejestracji. Powietrza dostarcza dmuchawa elektryczna firmyLaukhuff/Weikersheim. Funkcję rezerwuarów powietrza oraz regulatorów ciśnienia spełniają cztery miechy: dwa pływakowe dla I manuału i pedału oraz dwa fałdowe dla II i III manuału. Do pięciu wiatrownic stożkowych (dwie dla pedału i po jednej dla każdego manuału, wszystkie chromatyczne). Powietrze dostarczane jest systemem kanałów powietrznych o przekroju 240×240 mm. Napięcie prądu stałego traktury wynosi 12 V i uzyskiwane jest za pomocą prostownika. Stół gry jest ruchomy.

Konstrukcja-statyka
Bezpośrednia funkcja nośna spoczywa na drewnianej kratownicy, osadzonych od tyłu belkach wmurowanych w tylną ścianę chóru zaś od przodu wsparte na czterech drewnianych belkach o przekroju 118/165 mm. Miechy oraz wiatrownice pedałowe ustawione są bezpośrednio na podłodze chóru. Szafa prospektu nie pełni funkcji nośnej. Jej górna część składa się praktycznie tylko z frontowej fasady i nie posiada ścian bocznych. Dla jej utrzymania wmurowano nad gzymsami poprzeczną stalową szynę do której przymocowane są wsporniki szafy. Poszczególne elementy szafy połączone są wkrętami.

Estetyka brzmieniowa
Instrument ten jest jednym z typowych przykładów estetyki „Orgelbewegung„. Jego dyspozycja jest obrazem dążeń kompromisowych w celu uchwycenia najbardziej znamiennych cech organów barokowych i romantycznych kręgu niemieckiego. Pomimo dużej obsady wysokich alikwotów zarówno jako głosów pojedynczych jak i mieszanych, sposób intonacji nawiązuje jednak zdecydowanie do tradycji przełomu XIX / XX wieku (łukowate wycięcia piszczałek głosów fletowych, ząbkowate wycięcia na sercu piszczałek). Na uwagę zasługuje duża – jak na czasy powstania organów – liczba głosów typowo romantycznych jak np. głosy przedęte, flety otwarte, piramida głosów smyczkowych od 16 do 2 stóp a nawet głos językowy o stroikach przelotowych. Już dzisiaj instrumenty tego typu jako przykłady minionej estetyki brzmieniowej i tendencji w budownictwie organowym są unikalne. Należy więc traktować je z pietyzmem. Dotyczy to zwłaszcza sześciu zabytkowych XIX – wiecznych głosów. W sumie można stwierdzić iż organy Carla Schustera w kościele St. Michael w Berg am Laim odznaczają się niebanalnymi walorami brzmieniowymi, zaś materiał piszczałkowy zachowany jest w dobrym stanie.

Inauguracja nowego głosu – trąbki hiszpańskiej
Miłośników muzyki organowej którzy od czasu zainstalowania w kościele Św. Rodziny organów wiernie uczestniczą w spotkaniach z arcydziełami dawnych mistrzów z pewnością nie ujdzie uwadze nowy element, który pojawił się w prospekcie naszego instrumentu.

Chodzi oczywiście o piszczałki umieszczone nie pionowo, jak zwykle ma to miejsce w organach, lecz poziomo, promieniście.

To jest nowy głos, który w czerwcu roku 2000 wzbogacił dyspozycję organów Carla Schustera:
Hiszpańska trąbka 8`.

Głosy tego typu, jak nazwa wskazuje, zostały wynalezione i spopularyzowane w Hiszpanii, zaś całe rzędy horyzontalnych piszczałek języczkowych zdobią prospekty słynnych barokowych organów z kręgu iberyjskiego jak np. w Toledo, Salamance, Saragossie, Daroca, Madrycie i wielu jeszcze innych miejscach. Głosy te, ze względu na ich konstrukcję jak i umieszczenie charakteryzują się niezwykle mocnym, donośnym brzmieniem, z łatwością dominującym nad pozostałymi głosami organowymi. Ich oryginalne nazwy to: Trompeta de batalla, Trompeta real, Bajoncillo, Trompeta magna.

Powtórnie głosami tego typu zainteresował się wielki francuski budowniczy, konstruktor i teoretyk organów, Artistide Cavaille-Coll (1811-1899), dla którego języki horyzontalne – nazywane tutaj Chamades – były ukoronowaniem potęgi brzmienia „symfonicznych” organów, którymi się wsławił i w kręgu których powstała cała muzyka organowa we Francji od XIX wieku po dzień dzisiejszy.
W odróżnieniu od mistrzów hiszpańskich Cavaille-Coll rzadko umieszczał Chamades w prospekcie (tutaj jednym z niewielu przykładów mogą być wielkie organy katedry w Rouen zbudowane w latach 1888-1890). Z reguły budował je bezpośrednio za piszczałkami frontowymi, ale za to w najwyższym punkcie instrumentu (organy w katedrze Notre Dame i kościele Saint Sulpice w Paryżu).

Dzisiaj każde niemalże liczące się organy typu koncertowego które powstają w świecie obligatoryjnie niemalże wyposażone są w horyzontalne trąbki. Ponieważ brak miejsca uniemożliwia wyliczenie choćby tych najważniejszych instrumentów nr 1 w Europie czy obu Amerykach, skupimy się na egzemplarzach istniejących w Polsce. Najstarsza jest Trąbka hiszpańska w organach Daniela Nitrowskiego w katedrze we Fromborku, którą wstawiła firma Emannela Kempera z Lubeki w roku 1955. Następnym chronologicznie głosem tego typu jest Chamade zainstalowana w drugich co do wielkości organach polskich-organach Biernackiego z roku 1947 zbudowanych w katedrze w Częstochowie (4 manuały i pedał, 120 głosów). W ostatnich latach takie głosy zbudowano w organach firmy Eule w Mielcu i w Archikatedrze Św. Jana w Warszawie, w organach Walckera w Akademii Muzycznej w Warszawie oraz organach firmy Kamiński w kościele Św. Teresy w Łodzi.

Trąbka hiszpańska zainstalowana w organach w kościele Św. Rodziny w Lublinie jest jedynym tego typu głosem w Archidiecezji Lubelskiej oraz czwartym zainstalowanym po prawej stronie Wisły. Zakupiona staraniem Księdza Kanonika Ryszarda Juraka, proboszcza parafii Św. Rodziny i zamontowana przez organmistrza i organistę Jerzego Kuklę wzbogacać będzie – jak już wspomniano – paletę brzmieniową organów w naszej świątyni, umożliwiając bliską ideałowi interpretację muzyki organowej szkoły hiszpańskiej oraz zaostrzając i potęgując pełnię organowego pleno.

Dyspozycja organów
Lublin, Kościół św. Rodziny (Carl Schuster, München, 1956)

I Manual C – g3

Gedact 16´
Principal 8´
Offenflőte 8´
Gemshorn 8´
Amorosa 8´
Oktave 4´
+ Querflőte 4´
Nasat 2 2
/
Oktave 2´
Mixtur 1 1
/3´ 565x
Trompete 8´
Clarine 4´
* Trąbka hiszpańska 8´

II Manual C – g3

+ Copula 8´
Quintaton 8´
Fernflőte 8´
Principal 4´
Blockflőte 4´
Nachthorn 2´
Quint 1 1
/
Sifflőte 1´
Zimbel 1
/
Rohrschamei 4´

III Manual C – g3

Principal 8´
+ Holzflőte 8´
Dulcgedeckt 8´
Weidenpfeife 8´
Geigenschwebung 8´
Oktave 4´
+ Hohlflőte 4´
Zartgeige 4´
Quintflőte 2 2
/
+ Schweizerpfeife 2´
Terzflőte 1 3
/
Scharfmixtur 1´ 5x
Oboe 8´
Vox Humana 8´

Pedal C – f1

Principalbass 16´
Subbass 16´
Violonbass 16´
Stillgedeckt 16´
Quintbass 10 2/
Oktavbass 8´
Bassflőte 8´
Choralbass 4´
Pedalmixtur 4´
Posaune 16´
+ Fagott 8´


* nowy głos ; + głosy zabytkowe